ساباط چیست؟

یکی از ویژگی های بارز شهرسازی محله های قدیم در ایران، کوچه ها و گذرهای سرپوشیده آن است که به آنها "ساباط" گفته می شود."سابات" یا " ساباط" واژه ای پارسی و کهن است که بخش آغازین آن یعنی "سا" به معنای آسایش و بخش پایانی آن "بات یا باط" به معنی نشانه سازه و ساختمان است. این عنصر نیز مانند بسیاری از عناصر دیگر معماری ایرانی، دارای تاریخچه زیبایی است و منحصر به معماری ایرانی است. در مباحث قبلی در مورد عناصر مختلفی از معماری ایرانی مانند " هشتی در معماری ایرانی" صحبت کردیم. در مبحث پیش رو قصد داریم تا با ساباط به عنوان یکی از عناصر مهم معماری و شهرسازی در قدیم بیشتر آشنا شویم. هر چند این عنصر هنوز در برخی محله های سنتی ایرانی و به خصوص در مناطق گرمسیر و کویری همچنان پابرجا است. ساباط از عناصر معماری فضاهای شهری ایران است که هنوز در گذرهای بسیاری از شهرهای تاریخی مانند نایین یافت می شود. ساباط ها مانند تونل زمان هستند که با قرار گرفتن در آنها به ژرفای تاریخ و فرهنگ گذشته می رویم. برای آشنایی بیشتر با این عنصر معماری ایرانی تا انتها با ما همراه باشید. آجر لفتون اصفهان

آدرس مرکز فروش کارخانه آجر وسفال: اتوبان معلم( اصفهان - شاهین شهر) بعد از پل هوایی گز به سمت اصفهان اولین فرعی

مدیرعامل: 09133128506 -09140326803(آقای نیرومند)

تماس جهت هماهنگی: 09925431742 ( خانم باقری )

تلفن کارخانه : 03145711350

سفال فوم دار اصفهان

ساباط در معماری ایرانی

از ویژگی های بارز شهرسازی و معماری ایران در کوچه ها و گذرگاه ها، ساباط ها بودند. ساباط ها سایه اندازهایی بودند که در مقابل در ورودی ساخته می شد تا از این طریق مهمانان از گزند آفتاب و گرما در امان باشند. هدف از طراحی و اجرای ساباط این است که انسان گرمازده کویر را برای لحظه ای هرچند کوتاه، در زیر سایه خود، از تابش مستقیم خورشید در امان نگهدارد. نحوه قرار گرفتن ساباط ها به گونه ای است که انسان پیاده در مسیر حرکت خود در یک توالی مناسب در فضای سایه قرار می گیرد. یکی از کارکردهای ساباط ها پدید آوردن سایه و جایگاهی خنک برای رهگذران است. این سازه به علت پوشیده بودن در تابستان، به پدید آمدن کوران هوا می انجامد که این امر باعث می شود هوای درون ساباط از هوای بیرون آن خنک تر باشد. همین نیمه پوشیده بودن در زمستان به گرمتر شدن هوای درون ساباط نسبت به هوای بیرون آن می انجامد. ساباط ها نوعی معماری مناطق گرم هستند که بیشتر به خاطر تعدیل هوا و استفاده رهگذران از سایه آن در کوچه ها بنا می شدند. حفره های بالای سقف ها "خیشخان" نامیده می شدند که نقش هواکش را بر عهده دارند.

Sabat1

ساباط ها همچنین مایه یکپارچگی و استواری خانه های کنارشان هستند و به آنها در پایداری در برابر نیروهای پدید آمده از فشار سازه کمک می کنند. در بسیاری از ساباط ها ورودی چند خانه جمع شده است که از نظر افزایش حس همسایگی و همبستگی محله ای دارای اهمیت زیادی بوده و هست. معمولا پشت بام ساباط ها مورد استفاده واحدهای همجوار قرار می گیرد که در برخی از آنها به صورت اتاقی مشرف به کوچه جلوه گر می شود. در برخی از کوچه های بن بست ساباط اجرا می شود که در قسمت ورودی آن دری محکم تعبیه می شده است. به این فضا " دربند" گفته می شود که در مجموع برای افزایش امنیت اهالی و ساکنین کوچه مناسب بوده است.

انواع ساباط

ساباط ها از لحاظ نوع سقف به دو گونه کلی تقسیم می شوند: یک گونه آن دارای سقف مسطح بوده و از تیرهای چوبی و حصیر برای نگهداری وزن و سقف آن استفاده می شد. نوع دیگر ساباط هایی که دارای طاق هستند که با توجه به مسائل استاتیکی به خوبی می توانستند وزن سقف را به زمین منتقل کنند.

نقش معمارانه ساباط شامل موارد زیر است: