معماری آجری ایران در دوران سلجوقیان

یکی از دلایل ممتاز معماری ایران در بین هنرها و معماری دنیای امروز ،بهره گیری هنرمند این سر زمین از کاربرد آجر به گونه شگفت در بناها و قدمت استفاده هنرمندان این سرزمین از این ماده دست ساز از دوران کهن است. در مبحث پیشین با عنوان "آجر در معماری سنتی ایران2" اشاره کردیم که در دوران های مختلف تاریخی ایران از آجر به عنوان یکی از مهمترین متریالها برای ساخت بناهای مهم استفاده می شده است. همچنین در مورد آثار تاریخی به جامانده از دوران سلجوقیان صحبت کردیم و از مناره مسجد جامع ساوه به عنوان یکی از برترین این آثار یاد کردیم. در این مقاله قصد داریم تا در مورد یکی دیگر از آثار و بناهای آجری دوران سلجوقیان یعنی برج های خرقان قزوین صحبت کنیم و با این اثر گرانبها بیشتر آشنا شویم. سپس در مورد تزیینات آجری در آن دوران توضیحاتی ارائه خواهیم داد. تا انتها با ما همراه باشید. آجر لفتون اصفهان

آدرس مرکز فروش کارخانه آجر وسفال: اتوبان معلم( اصفهان - شاهین شهر) بعد از پل هوایی گز به سمت اصفهان اولین فرعی

مدیرعامل: 09133128506 -09140326803(آقای نیرومند)

تماس جهت هماهنگی: 09925431742 ( خانم باقری )

تلفن کارخانه : 03145711350

برج های خرقان قزوین:

هنر و معماری دوران سلجوقی با تمایزی منحصر به فرد در این برجها قابل مشاهده است. برج های خرقان قزوین، شاهکارهای هنر و معماری دوره سلجوقی هستند که در شهرستان آوج قرار دارد. این دو برج آجری با فاصله 29 متری از یکدیگر، قرار گرفته اند و به خاطر تنوع و زیبایی آجر کاری هایشان مشهور هستند. طرح های هندسی بسیار زیبا و دقیقی بر روی آجرهای این بناها قرار گرفته است که مهارت و ذوق سازندگان آنها را در نمایش هنر ایرانی برجسته نموده است . دیوارهای برج های خرقان از آجرهای ساده با ابعاد 19*19*5 یا 5*20*20 سانتی متر ساخته شده اند . بیش از 25 نوع آجرکاری تزیینی با الگو های متنوع ، از جمله حصیری ،جناغی ، خفته راسته و گره مربع سرمه دان، در این بناها به کار رفته است. ویژگی منحصر به فرد برج های خرقان، استفاده از گنبد های نار و گنبدهای دو پوسته گسسته است.سازه های گنبدی این بناها ، از تظر فنی و معماری بسیار برجسته و پیشتاز هستند و نشان از آشنایی و تسلط سازندگان به این تکنیک ها دارند. در هر قدم از معماری ونقش آفرینی این بناها ، علم و هنر به طور همزمان و هماهنگ با یکدیگر همراه می شوند و و نتیجه ای از طراحی دقیق و اجرای هنرمندانه را در اختیارمان قرار میدهند.

Ghazvin

نقوش زیبای خوون سر در ورودی

ترکیب فن و هنر و عشق معماری با باورهای مذهبی در ترکیب خوون و خطوط بنایی اسما متبرکه به چشم می خورد. یکی از ممتازترین گونه های مختلف آجر چینی تزیینی در معماری دوران اسلامی در نماسازی بخش های مختلف بناها روش خوون چینی است.این شیوه از آجرکاری در مایه خفته و رفته و گره سطح عمده بناهای آجری در کهن دیارهای دزفول و شوشتر را تشکیل میدهد ، که با کمک آجرهای تراش داده شده در اندازه های 3*3*3 سانتی متر پوشش شده اند.ایجاد گودی های سایه داری که عمده نقش آن بر خوون چینی بر نگاره چلیپا است. که در ترکیب های مختلف از شکل گرفتن پرده های گل برگ گونه چلیپا حول یک مرکز حاصل شده است .اغلب مرکز یک نقش که چشم گیرترین قسمت نقش را تشکیل میدهد ، با کلمه هایی مانند الله، محمد وعلی در مایه خط بنایی زینت یافته است . معمار ایرانی در این شیوه تزیینات آجر کاری دوران اسلامی خود در قالب تزیینات وابسته به معماری وهنرهای ظریف شناخته شده و تلاش کرده با ایجاد ترکیبات نقوش، رج چینی در جداره بیرونی دیوار ایجاد کرده و به کارگیری آجر با تمرکز بر نمادها این نکته را نمایان سازد که عناصر تزیینی بر زیباسازی سطور به کار گرفته نشده است. بلکه معانی، مفاهیم و نقوش نمادین حتی بر جنبه تناسب خاور زیباشناسی ظاهری، برتری داشته است. خانه های بافت قدیم در دزفول و شوشتر همگی تزیینات آجری دارد که بیشتر در رخ بام ها، سرستون ها و پایه ی ستون ها، کتیبه بالای ورودی ها، کتیبه های آجری پنجره ها، پخ ها و نبش ها، دیوارها و بدنه ها جلوه می کند.

از تکنیکهای بسیار پرکاربرد در تزیینات آجری می توان به دو نقش زیر اشاره کرد:

پتکین: که جهت برجسته کردن نقوش به ویژه در ارتفاعات مانند تزیینات مناره ها استفاده می شده است.

فخرومدین: مدین به معنی مادگی( فرورفتگی) و فخر به معنی سفال پخته است. از این تکنیک مشبک در اکثر ابنیه برای درگاه نور استفاده می شده است.

Sardar